De oorlog is begonnen. Het gerucht over Tariq Aziz bleek propaganda te zijn, de honderden capitulerende Irakezen bleken zeventien man te zijn. Het Franse avondblad Le Monde maakt op de voorpagina melding van Engelse grootmoeders die de Franse minister van Buitenlandse Zaken Dominique de Villepin graag in Downing Street zien. De Britse premier Tony Blair heeft het avontuur, tot vandaag, politiek overleefd.

De politieke waterscheiding tekent zich steeds duidelijker af (zie: Irak: Overpeinzing in de woestijn) en Irak: Overpeinzing in de woestijn (II)), maar alles kan snel veranderen. Preventieve interventie is de nieuwe Amerikaanse doctrine. De eerste slachtoffers van de oorlog zijn het onderling vertrouwen van de Europese partners en het vertrouwen van de VS in Europa.

Escalerende misverstanden
De serie escalerende misverstanden is voor een groot deel te herleiden tot de persoonlijkheden van drie politici, de Amerikaanse president George Bush, de Franse president Jacques Chirac en de Duitse kanselier Gerhard Schröder, maar vooral van Bush en Chirac. Het optreden van Bush werd vanaf het begin van zijn mandaat in Europa gezien als arrogant, denk aan de Amerikaanse positie inzake Kyoto en het Haags oorlogstribunaal.

Binnen Europa, en zeker in kleine landen zoals Nederland en België, werd hetzelfde gedacht over het streven naar hegemonie van Frankrijk samen met Duitsland, binnen de Europese Unie. Dat was geen Duits initiatief, maar een Franse zet, met een Duitse politieke medestander. Het lijkt ons dan ook waarschijnlijk dat de VS in een latere fase – waarin relaties hersteld worden – eerder hernieuwde toenadering zal zoeken tot de Duitsers dan tot de Fransen.

De escalatie van misverstanden, nadat de partijen zich gevonden hadden in de VN resolutie 1441, vond plaats met op de achtergrond een verrassende ontwikkeling van de publieke opinie. Daar ligt dan ook het verschil tussen de houding van Blair en Chirac. Blair heeft vanaf het begin een principiële houding ingenomen ten gunste van de Amerikanen. Chirac heeft gesurft op een sterker wordende drang naar vrede.

De geschiedenis zal uitwijzen of Chirac’s positie vergeleken kan worden met het appeasement van de Britse premier Neville Chamberlain, of dat Blair’s onafhankelijkheid van de publieke opinie hem zijn positie of zelfs zijn carrière kan kosten. Zeker is dat Blair op dit moment zwak staat en Chirac, in de Franse publieke opinie althans, sterk staat. Dat de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld zich zo ondiplomatiek over de Engelsen heeft uitgelaten is in deze context een extra argument voor de anti-Amerikanen.

Macht
De macht ligt bij de Amerikanen. De opkomende macht, ook de kracht achter de economische deflatie die de financiële markten teistert, is China. Frankrijk is een staat die, al anderhalve eeuw lang, een politieke neergang beleeft en op wereldniveau alleen nog als stoorzender kan optreden.

Frankrijk verzet zich, niet gehinderd door introspectie, verlicht bewustzijn of zelfkritiek, tegen de Pax Americana, om een aantal complexe redenen die we hier nu niet zullen verder zullen bespreken. De houding van België, die we kort bespraken in een vorige column, is niet meer dan een komisch derivaat van de Franse politiek.

Frankrijk heeft de optie een leidende rol binnen Europa te spelen, maar toont zich tegenover de Europese partners nog veel arroganter dan de Amerikanen tegenover ons, een gevoel dat overigens maar door een klein deel van de Franse politieke elite wordt gedeeld, en zeker niet door de publieke opinie.

De twee overgebleven gebieden waarop Frankrijk zich internationaal wil laten gelden zijn West Afrika en de Arabische wereld. Of we de meest recente ontwikkelingen, zoals in Ivoorkust en daarvoor de Franse rol in het drama van Rwanda, moeten zien als grote successen voor de Franse Afrika politiek, is twijfelachtig op zijn best.

Frankrijk heeft ook nog één oliebedrijf, Total Fina Elf, waarvan de president, Thierry Desmarest, zich overigens discreet en diplomatiek opstelt, in tegenstelling tot het Elysée en de Quai d’Orsay.

Europa verliezer
Het ligt dan ook voor de hand dat in de moeilijke reconstructiefase, na de oorlog, Frankrijk de gevolgen zal ondervinden van de standpunten die de afgelopen weken zijn ingenomen.
Hierbij valt vooral op, hoe Frankrijk de gelegenheid heeft laten voorbijgaan politiek en moreel als leider van Europa op te treden. Dat was juist een voor de hand liggende rol geweest.

Europa heeft geen rol gespeeld. We kunnen niet eens zeggen dat Europa zich politiek belachelijk heeft gemaakt, dat hebben de Fransen, Duitsers en Belgen op eigen houtje opgeknapt.
Engeland, Spanje en Portugal hebben risico’s genomen. Dat risico houdt in dat ze, binnen de Pax Americana, invloed zullen proberen uit te oefenen.

Dat had beter door Europa, als politieke eenheid, kunnen gebeuren, mede via Navo. Dat houdt echter in dat de Europeanen hun eigen zwakheden aanvaarden evenals de Amerikaanse economische en militaire macht, die gepaard gaat met bepaalde Amerikaanse onhebbelijkheden.

Die onhebbelijkheden konden ingedamd worden door invloed. Wat dat betreft heeft Europa echter al bij voorbaat verloren.

Michael Kraland woont in Parijs, is vermogensbeheerder in Amsterdam en is directeur van een Amerikaans hedge fund. Kraland schrijft zijn columns op persoonlijke titel. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. Uw reactie is welkom op
kraland@Inveztor.net.