Ook Spanje blijkt getroffen. Banco Santander heeft een hedge fund dat een 100% Madoff kloon was, met een exposure van ruim $ 3 miljard (€ 2,3 miljard).

Inmiddels zien we een aantal reacties die opvallen en we zien ook angstvallig stilzwijgen waar we misschien een tipje van de sluier over kunnen oplichten.
Tenslotte zijn er commentaren die suggereren dat het voor Nederland niet zo belangrijk is. Wat bij ons telt is Palminvest en Easy Life.
Dit zijn van die momenten waarop een windhoos aan spruitjesgeur ons met onze kantoorstoel tegen de muur van onze werkkamer blaast.
Dit is wel degelijk belangrijk, dit gaat ons allemaal geld kosten, althans, die kans is er, lees door en vind uit waarom.

Ten eerste de reacties die opvallen. Zoals altijd blijken er nu heel veel mensen te zijn die dit hadden zien aankomen. Die waren er wel, maar het waren er niet veel.
De reden waarom dit zo is zit hem in de tijd die voorbij ging. Het Fairfield Sentry fonds, dat voor zover wij kunnen nagaan de grootste Madoff kloon is, heeft een track record dat terug gaat naar 1989, dus bijna twintig jaar.
De commentaren over Madoff waren inderdaad legio, maar dat was vooral het geval in de periode voor 2000 en in de jaren van de bearmarkt, tussen 2001 en 2003.

Toen het de strategie maar door bleef gaan en iedereen leek te weten dat de SEC langs was geweest hoorde je veel minder. Dat Madoff’s accountants kantoor een nepkantoortje was wisten we niet, hadden we wel moeten weten maar was nooit boven gekomen in de vele gesprekken die ik door de jaren heen over dit onderwerp heb gehad met institutionele beleggers.

Hulde echter aan due diligence beoefenaren die het door hadden. Ik ken er niet één maar er waren er wel die waarschuwden op goede gronden dus ook hulde aan hen. Aksia, een tot nu toe onbekend adviesbureau voor hedge funds waarschuwde in duidelijke termen. Hun brief aan beleggers vindt u hier.

De meesten die nu zeggen dat ze dit zagen aankomen twijfelden of de resultaten wel reëel konden zijn. Ze waren op zich niet spectaculair, met een procent of zeven per jaar de afgelopen jaren, maar ze waren zo regelmatig. Soms was er een verliezende maand maar die werd snel weer goedgemaakt. In periodes van grote stress ging het juist goed met het fonds. “De puts werkten’ hoorde je dan.

Zo was september 2001 een goede maand. Macaber maar +0,5%. Ook november van dit jaar was zeer goed, met 4,0%. Een relatie van me was net uitgestapt (hij heeft zijn geld ook terug). Ik kreeg een telefoontje met de goede score die eraan zat te komen en of ik dit even wilde melden. Dom van hem dat hij uit was gestapt.

Grote schade in Nederland
Nu de windhoos van spruitjesgeur. Wij denken dat de schade in Nederland groot zal zijn. Ten eerste is daar het grootste feeder fund van Madoff, Fairfield Sentry, waar veel mensen in Nederland in zitten.
Maar de schade kan nog veel groter zijn als we naar de pensioenfondsen en de banken kijken.
Wij denken dat minstens één groot en bekend pensioenfonds in Madoff zit. Wij hebben gebeld en hebben bevestiging nog ontkenning gekregen. Wat we denken te weten, uit de beste bron maar ons baserend op oude informatie, is dat dit pensioenfonds een miljard dollar in de strategie heeft zitten. Wellicht is nog steeds de helft gefinancierd met geleend geld.

Grote Nederlandse bank slachtoffer
We denken ook dat de hedge fund financieringstak van een grote Nederlandse bank een exposure zou kunnen hebben van ettelijke miljarden. Hiervoor baseren wij ons op een bron uit de sector en op onze eigen research. Die geeft aan dat een lokale bank hierbij betrokken is, geen enkele kwade opzet natuurlijk, maar ze financierden deelnames in Madoff van andere hedge funds.
Een hedge fund kon een positie hebben bij Madoff of in Fairfield Sentry, een concreet geval.
Dan leende een hedge fund service en financieringsbedrijf van deze bank, dat prominent aanwezig is in de industrie, het geld aan zo’n fonds om stukken te kopen.
Wij hebben deze bank gebeld om commentaar dat ze ons niet wilden geven maar ze komen met een persbericht, vanmiddag.
Tot zover de grote bedragen.

Kleinere banken
We horen ook van kleinere bedragen, die in de tientallen miljoenen lopen. Wij belden met Kasbank die “aan het inventariseren is” en die niet wilden reageren of ontkennen. Wij schatten de exposure van Kasbank klein in, tussen de 10 en de 50 miljoen dollar.
Samenvattend kunnen we stellen dat we denken dat dit de Nederlandse belastingbetaler ettelijke miljarden zou kunnen kosten.

Ons verslag is nog verre van compleet.
We komen hier in de loop van de dag op terug met meer informatie.

Michael Kraland

Laten we nu eens naar de bears kijken.
Je hebt perma bears en cyclische bears.
De cyclische bears hebben de neiging te denken dat we nu even een recessie gaan wegwerken en dat daarna de zon weer gaat schijnen in de volgende cyclus. De perma-bears zijn een andere volksstam. Je moet wel van intellectuele en mentale goeden huize komen om als perma-bear te kunnen overleven. Meestal zit je er immers naast, dan zit je even goed en dan opnieuw weer jaren fout.
Perma-bears zijn niet interessant. Iedere stilstaande klok geeft twee keer per dag de juiste tijd aan.
Veel interessanter zijn de heren die ten onrechte dit etiketje opgeplakt krijgen. Denk aan mensen zoals Russell Napier, nu hoogleraar en hier al eerder ten tonele gevoerd als de meest relevante auteur* over dit onderwerp, de Bearmarkt.

Napier is zelf jarenlang Azië strateeg geweest en stond nummer één in zijn vak. Hij ziet de markt nog eens halveren. Dat is even slikken maar u kunt deze bladzijde ook gewoon omslaan.
Dan krijgt de adverteerder op de achterpagina van dit prachtige blad wat extra aandacht.
Napier is vandaag in het nieuws omdat hij aangeeft dat volgens Tobin’s Q de aandelenmarkten nog veel te hoog staan. Dat staat ook gewoon in zijn boek. James Tobin won een Nobelprijs (die zoals trouwe lezers inmiddels weten geen echte Nobelprijs is) en de Q, voor Quotient, geeft de totale waarde van aandelen aan, afgezet tegen de kostprijs van hun componenten. Die waarde is nog steeds hoog.
Aandelen zijn naar allerlei andere maatstaven wel degelijk goedkoop en het is niet zo moeilijk   bedrijven te vinden die te koop staan voor minder dan de cash die op de balans staat, waarbij je het bedrijf er dus eigenlijk gratis bij krijgt.
Als dit om een bedrijf gaat met een sterke marktpositie en niet al te veel schuld kan zo’n belegging toch aardig ogen. Je zou kunnen zeggen dat je wel gek lijkt als je dat soort situaties niet koopt.

Maar wat vervelend is, is dat Napier een bearmarkt bodem van Tobin’s Q ziet van 0,3. Dus bedrijven zijn dan nog maar een derde waard van hun bestanddelen. Nu staan we in de VS nog op 0,7 keer tegen 2,9 keer op het hoogtepunt in 2000.
Beleggers vergeten wel eens wat er gebeurt wanneer een markt die 80% gezakt is uiteindelijk 90% zakt. Je raakt dan nog een keer de helft van je geld kwijt. Percentages zijn zo bedrieglijk.

Gelukkig is er ook goed nieuws. We hebben het vaak over bear rallies. Die zullen er nu ook komen. De markt stijgt dan abrupt en alle bulls roepen dan luidkeels “Zie je wel.”
Bears roepen dan dat dit een verkoopmoment is. Aandelen eruit en puts kopen.
Het dieptepunt van de bearmarkt bereiken we dan pas in 2014.

Michael Kraland

* Anatomy of the Bear, Russell Napier, CLSA, Harriman House 2007 ISBN 1-905-641-57-